Frasas da Ftan

1) "Est ün pà pro Nona?"

Id es s-chür, cur ch’eu riv a Ftan. La posta nu’s ferma plü pro la posta, o cha la posta nun es plü pro la fermativa da la posta o cha la posta nun ha plü nom posta. Che sa eu!

Jo pro’l Volg nu’s ha müdà bler, be cha „Hergiswil – Punkte nur noch diesen Monat“ e „Ganzer Februar sonntags offen“. Davant la lateria es ün vehicul chi transporta lat, il lat es dschet, per terra, is’ ha furmà ün strich alv, glatsch, id es inviern, cur ch’eu tuorn a Ftan.

Il Pisoc ha sü üna chapütscha, disch Nona. E quai voul para dir, chi vegna trid. Eu nu sa chenün chi’d es il Pisoc, be il Lischana, uschè circa, dal planin our dal tren. Ma cur ch’eu riv esa s-chür, üna saira tard. Nona ha anniversari. Eu dod a sclingiar seis telefon cur ch’eu sun amo illa giassa. Eu sa cha Nona es in chadafö, perquai chi nun es glüm in stüva. Eu cuor sper il bügl vi aint da porta, aint in stüva pigl jò il telefon, chi fa ün bel cling e disch „Hallo?“.

„Chi es?“ dumonda üna vusch da duonna veglia.

„Eu sun.“

„Ah, tü est", disch'la e "est ün pà pro Nona?“

„Schi, schi" dischi amo tuot ord flà "eu sun ün pà pro Nona.“

2) "Varast pro!"

"Varast pro, nesa?" Am disch Nona cur ch'eu part. "Schi, schi, eu var schond pro", discha. U dschessa.

E Nona vess dit "varast pro" sch'ella vess savü, ch'eu vegn culla maschina, per la prüma jada.

Cun meis barba suna a far laina aint il uaud, eu stir jo ün bös-ch davo tschel, sco ün dret hom fetscha lavur dad homens, eir sch'eu sun üna duonna. No vain barattà las rollas per ün di, "il famagl" Andri güda a cuschinar ed eau vegn oura i'l uaud ed in stalla.

"Ma varà pro cha tü tegnast inandret, schmaladisea!" disch il barba in stalla cun tagliar las assinas. Che voust che sun buna da far da quai, tagliar assinas, tgnair inandret, eu n'ha temma da las maschinas! Temma n'haja eir da la maschina culla chargiada laina. "Cun 14 sarast bain vegli'avuonda dad ir culla maschina!" disch il barba ed am fa sezzer sül sez dal manischunz. Eu n'ha il scuffel e fetsch üna confusiun cul pedal da gas e quel dal frain. "Varà pro!" clomma barba, eu ri be e ri amo adüna da quai isteric cur cha rivain a chasa. Andri fa sü ün gniffun: el ha miss chanella aint la lasagna. Gusta bain, gusta bain schi. "Stost halt verer pro cullas spezchas".

3) Jordan

Mamma ans porta sün staziun ed ans metta aint il tren vers l'Engiadina. Il viadi: Bravuogn - Ftan. Età dals uffants: 9 e 7. Proviant: Uorsins da gomma. Trategnimaint: üna carta geografica cun sü il viadi fatta svessa. Regla: Pro mincha staziun as poja mangiar ün uorsin da gomma.

Chau, bütsch, il tren parta: Preda - Bever - Samedan, müdar il tren, star attent da tour il güst.

Il güst tren parta: Samedan - Bever - La Punt - Madulain - Zuoz - S-chanf - Cinuos-chel - Zernez - Susch - Lavin (salüds a mima Marta) - Ardez - Scuol. Scoul tour il güst auto da posta chi va sü Ftan e chi's riva propi a Ftan quai as vezza cur ch'as vezza la chasa sü a dretta, il Jordan, üna chasa cun sü il Jordan. Il Jordan, quai es ün furbaz cun üna chapütscha cun duos cuas da la vart e las cuas han landervi s-chellinas. Il Jordan am dumonda, perche ha'l nom Jordan, il Till Eulenspiegel? Ma Jordan es Ftan e pro'l Jordan ün pa pünavant fa la posta la storta ed as ferma. Nona spetta pro la posta e dà üna branclada. "Chau gnocla", dischla ed eu nu'm ris-ch da dir "Nona, na schmachar uschè ferm, meis vainter fa mal, dals uorsins da gomma."

4) "Hast durmì claus?"

Visavi da la stüva, da tschella vart dal suler, sco in bleras chasas engiadinaisas, haja üna stanza. Nona tilla nomna stüvetta, stüva - stüvetta, sco stinv e stinvetta, naiv e naivetta. Las stinvettas chi sun gnüdas bletschas sun in stüva sün pigna ed eu sun vi'n stüvetta ch'eu dorm. Las duonnas sun our'in bügl e sfruschan tapets o stinvs da lana o s-charpas da muntogna da lur homens. "Ma, schi schi, cha mim'Edita ha dit da quai e da tschai" dod eu lur vuschs e l'aua dal bügl ed ils utschels e la bescha e barba culla maschina ed il sfruschöz dals braschuns. Eu stun sü e vegn oura - Nona am vain incunter ed am brancla darcheu. "Ma bun di", disch'la "hast durmì claus?" Claus? Schi, schi ähm, Claus...eu sun be ün pain irritada. Claus, Clausi, quai es quel da mia classa chi ha stuvü repetter la prüma e chi bütta jent intuorn s-chabes in stanza da scola. Quai es claus per mai. Na eu nu n'ha durmì claus, Nona. Eu n'ha simplamaing durmì, discha. "A, tagnins", disch Nona, "vè ch'eu fetsch culaziun."

5) Avair s-chiff

Bazegner es mort avant 16 onns. I savura amo adüna da füm.

L’algordanza nun es ün purtret, l’algordanza es üna savur o üna spüzza. Las cigarettas stüzzas our in suler. Stüzzas a mezzas e cun passar in oura darcheu impizzadas. Las cigarettas sün tualetta. Las cigarettas dapertuot, cigarettas interas o be amo reistins uschè gronds sco ils daintulins. Ils daintulins nairs da bazegner, fümads davent - tils ha'l! trat aint il füm fin jo pro'ls peis chi sun schmarschids!

Bazegner muossa ils daints. El lascha glischar oura la daintadüra artificiala e fa sco ün chan o ün monster. Mia cusdrinas han temma, o s-chiff. Eu nu n’ha s-chiff.

Bazegner ha schluppetà ün tschierv. Il bacher ha pendü sü el, vi da las chommas, el es ì cul crötsch tras la pel. Quai nu dà gnaca sang!

Il bacher ha üna fuora aint il culöz e discuorra tras quella foura. Eir il nas fa'l jo tras la foura i'l culöz. Il cour ed ils pulmuns dal tschierv ha’l büttà in üna sadella. Eu vegn aint cul man e toc – i’m para ch’el batta amo, il cour.

"Vessast gnü jent, disch bab. Ma algordanzas ingionan, magari."